MSDS Nedir? Güvenlik Bilgi Formu (GBF) Rehberi ve MSDS Belgesi Nasıl Hazırlanır
MSDS, SDS ve GBF arasındaki fark, Türkiye'de güvenlik bilgi formunu kimin hazırlaması gerektiği, 16 bölümün içeriği ve MSDS belgesinin adım adım nasıl hazırlandığı.
MSDS, SDS ve GBF: aynı belgenin üç adı
MSDS, İngilizce Material Safety Data Sheet ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede malzeme güvenlik bilgi formu olarak bilinir. Birleşmiş Milletler'in GHS sistemi ile birlikte uluslararası kullanımda SDS (Safety Data Sheet) adı yerleşmiştir. Türkiye'deki mevzuatta ise belgenin resmi adı Güvenlik Bilgi Formu, kısaca GBF'dir.
Adı ne olursa olsun belgenin amacı aynıdır: bir kimyasal madde veya karışımı kullanan kişiye ve işverene, ürünün tehlikelerini, güvenli kullanım ve depolama koşullarını, maruziyet kontrollerini, ilk yardım ve acil durum önlemlerini açık ve tutarlı bir yapıda aktarmak. GBF, işyerinde kimyasal risk değerlendirmesinin de temel girdisidir.
Arama motorlarında sıkça sorulan 'MSDS ne demek' ve 'MSDS açılımı' sorularının kısa cevabı budur. Ancak uygulamada asıl önemli soru, belgenin hangi mevzuata göre ve kim tarafından hazırlandığıdır.
Türkiye'de yasal çerçeve
Türkiye'de kimyasallara ilişkin temel mevzuat, AB mevzuatı ile uyumlu olarak yapılandırılmıştır. Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK), AB REACH Tüzüğü'nün karşılığıdır ve güvenlik bilgi formunun içeriğine ilişkin hükümler içerir. Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA) ise AB CLP Tüzüğü'nün karşılığıdır ve GBF'nin 2. bölümünde yer alan sınıflandırmanın dayanağıdır.
Güvenlik bilgi formlarına ilişkin Türk mevzuatı, belgenin Türkçe hazırlanmasını ve Güvenlik Bilgi Formu Hazırlayıcı Belgesine sahip bir kişi tarafından hazırlanmasını şart koşar. Hazırlayan kişinin bilgileri GBF'de belirtilir. Bu şart, Türkiye'yi AB'den ayıran en önemli pratik farklardan biridir.
Kimler GBF vermek zorundadır?
Tehlikeli olarak sınıflandırılan bir madde veya karışımı piyasaya arz eden tedarikçiler, yani üreticiler, ithalatçılar ve dağıtıcılar, ürünü teslim ettikleri profesyonel kullanıcılara GBF vermekle yükümlüdür. Kalıcı, biyobirikimli ve toksik özellikteki maddeler ile yüksek önem arz eden maddeler için de benzer yükümlülükler bulunur. Bazı tehlikeli olmayan karışımlar için de, belirli bileşenleri içermeleri halinde, talep üzerine GBF verilmesi gerekebilir.
Güvenlik bilgi formunun 16 bölümü
GBF, uluslararası uygulamayla aynı sırayla 16 bölümden oluşur. Bölüm başlıkları değiştirilemez ve her bölümün içeriği birbiriyle tutarlı olmalıdır. Örneğin 2. bölümdeki sınıflandırma, 9. bölümdeki fiziksel kimyasal veriler, 11. ve 12. bölümdeki toksikolojik ve ekolojik bilgiler ve 14. bölümdeki taşımacılık sınıflandırması ile çelişmemelidir.
| Bölüm | İçerik |
|---|---|
| 1 | Maddenin veya karışımın ve şirketin tanıtımı |
| 2 | Zararlılık tanımlanması ve etiket unsurları |
| 3 | Bileşimi ve içindekiler hakkında bilgi |
| 4 | İlk yardım önlemleri |
| 5 | Yangınla mücadele önlemleri |
| 6 | Kaza sonucu yayılmaya karşı önlemler |
| 7 | Elleçleme ve depolama |
| 8 | Maruz kalma kontrolleri ve kişisel korunma |
| 9 | Fiziksel ve kimyasal özellikler |
| 10 | Kararlılık ve tepkime |
| 11 | Toksikolojik bilgiler |
| 12 | Ekolojik bilgiler |
| 13 | Bertaraf bilgileri |
| 14 | Taşımacılık bilgileri |
| 15 | Mevzuat bilgileri |
| 16 | Diğer bilgiler, hazırlayıcı bilgileri dahil |
MSDS belgesi nasıl hazırlanır? Adım adım
'MSDS belgesi nasıl alınır' sorusu sık sorulur, ancak GBF bir kurumdan alınan bir onay değildir. Tedarikçi olarak belgeyi siz hazırlatır ve müşterinize verirsiniz. Sağlam bir GBF için izlenmesi gereken sıra şudur:
1. Bileşimi ve hammadde verilerini toplayın
Ürünün tam ve güncel formülasyonu, her bileşenin kimliği ve oranı ile hammadde tedarikçilerinin GBF'leri temel girdidir. Eksik veya eski hammadde GBF'leri, en sık görülen hata kaynağıdır.
2. SEA Yönetmeliği'ne göre sınıflandırın
Karışımlar çoğu zaman bileşenlerin sınıflandırmasından hesaplama yöntemiyle sınıflandırılır. Alevlenirlik gibi fiziksel tehlikeler için genellikle ürünün kendi test verisi gerekir. Sınıflandırma, etiket unsurlarını ve GBF'nin birçok bölümünü belirler.
3. Türk mevzuatına uygun GBF'yi hazırlatın
GBF Türkçe olarak, belgeli bir GBF hazırlayıcısı tarafından hazırlanır. 8. ve 15. bölümlerde Türkiye'deki mevzuat referansları kullanılır. AB SDS'inden yalnızca çeviri yapmak bu şartları karşılamaz.
4. Etiketi ve GBF'yi birlikte kontrol edin
Etiketteki piktogramlar, uyarı kelimesi, zararlılık ve önlem ifadeleri GBF'nin 2. bölümü ile birebir aynı olmalıdır. Bu tutarlılık, denetimlerde ve müşteri incelemelerinde ilk bakılan noktalardandır.
GBF ne zaman güncellenmelidir?
GBF bir kez hazırlanıp unutulan bir belge değildir. Formülasyon değiştiğinde, sınıflandırmayı veya risk yönetim önlemlerini etkileyen yeni bir tehlike bilgisi ortaya çıktığında, bir izin verildiğinde veya reddedildiğinde ya da bir kısıtlama getirildiğinde güncellenmesi gerekir. Güncellenen GBF, ürünü son dönemde teslim aldığınız müşterilere de iletilmelidir.
Pratik bir yöntem, ürün portföyünüz için bir GBF kayıt listesi tutmak ve her formülasyon değişikliğinde ilgili GBF'nin gözden geçirilmesini zorunlu bir adım haline getirmektir.
Chemply bu süreçte ne yapar?
Chemply, Türkiye pazarı için GBF'leri belgeli bir GBF hazırlayıcısının imzasıyla teslim eder. Mevcut AB, Birleşik Krallık veya ABD SDS'inizi temel alarak sınıflandırmayı SEA Yönetmeliği'ne göre doğrular, Türkçe GBF ve etiket metinlerini hazırlar ve aynı ürünün diğer pazarlardaki belgeleriyle tutarlılığını korur. Kapsam ve teklif her proje için ayrı hazırlanır.
Sık sorulan sorular
MSDS ile GBF arasında fark var mı?
İçerik olarak hayır. MSDS eski ve yaygın kullanılan addır, GBF ise Türkiye'deki mevzuattaki resmi addır. Her ikisi de 16 bölümlük güvenlik bilgi formunu ifade eder.
MSDS belgesini kim hazırlayabilir?
Türkiye'de güvenlik bilgi formları, Güvenlik Bilgi Formu Hazırlayıcı Belgesine sahip kişiler tarafından hazırlanmalıdır. Hazırlayıcının bilgileri GBF'de yer alır.
AB SDS'imi Türkçeye çevirmek yeterli mi?
Hayır. AB SDS'i iyi bir başlangıçtır, ancak Türkiye'de GBF'nin Türk mevzuatına atıf yapması ve belgeli bir hazırlayıcı tarafından hazırlanması gerekir.
Tehlikeli olmayan ürünler için GBF gerekir mi?
Genel kural olarak GBF zorunluluğu tehlikeli sınıflandırılan madde ve karışımlar içindir. Ancak belirli tehlikeli bileşenleri belirli oranların üzerinde içeren bazı karışımlar için profesyonel kullanıcının talebi üzerine GBF verilmesi gerekebilir.
